Sức khoẻ phụ nữ tuổi 50 bắt đầu có những đổi thay rõ rệt trong giai đoạn từ 45 đến 55 tuổi, khi mãn kinh diễn ra. Nói dễ hiểu, buồng trứng dần ngừng sản xuất estrogen, loại nội tiết tố nữ chính trong cơ thể. Khi estrogen giảm, nhiều chị em nhận ra mình khác đi, dù trước đó chưa bao giờ nghĩ tới chuyện này.
Mình gặp khá nhiều trường hợp đến khám khi triệu chứng đã kéo dài cả tháng trời. Có chị kể rằng lúc đầu chỉ nghĩ mình mệt vì công việc văn phòng và việc nhà. Vì vậy, hiểu sớm những thay đổi này rất quan trọng. Khi biết mình đang ở giai đoạn nào, bạn có thể điều chỉnh lối sống và biết lúc nào nên đi khám.
Phụ nữ tuổi 50 cần lưu ý gì về sức khoẻ?
Chăm sóc sức khoẻ ở tuổi này không chỉ là chữa bệnh khi đã đau. Bạn nên chủ động phòng ngừa từ sớm, khi cơ thể vẫn còn khả năng thích nghi tốt. Phòng ngừa không phức tạp, nhưng cần làm đều đặn.
Điều đầu tiên là theo dõi cơ thể mình. Hãy ghi lại những thay đổi về kinh nguyệt, giấc ngủ, cân nặng và tâm trạng trong vài tháng liền. Một cuốn sổ nhỏ hoặc ghi chú trên điện thoại cũng đủ dùng. Khi đến khám, bạn có sẵn thông tin để bác sĩ đánh giá chính xác hơn.
Những thay đổi cơ thể thường gặp ở tuổi 50
Nhiều chị em kể rằng mình bắt đầu thấy khác đi từ vài năm trước khi hết kinh hẳn. Chu kỳ có thể thưa dần, lúc dày lúc mỏng, rồi ngừng hẳn. Các cơn bốc hoả, tức cảm giác nóng bừng đột ngột ở mặt và ngực, thường kéo theo đổ mồ hôi về đêm. Hệ quả hay gặp là mất ngủ và mệt mỏi suốt ngày.
Một thay đổi khác ít được nhắc tới hơn là khô âm đạo. Niêm mạc mỏng và khô đi khi estrogen giảm, nên quan hệ vợ chồng có thể đau rát. Nhiều người vì ngại mà im lặng, rồi ham muốn giảm dần. Đây là vấn đề cải thiện được, bạn không cần chịu đựng một mình.
Da khô đi, tóc mỏng hơn, khớp đau và cứng vào buổi sáng cũng khá phổ biến. Tuy vậy, đừng coi mọi triệu chứng đều là chuyện tự nhiên của tuổi tác. Có những dấu hiệu tưởng là do già đi nhưng thực ra cần kiểm tra.
Những nguy cơ sức khoẻ cần theo dõi sát
Đây là phần quan trọng nhất, vì các bệnh nguy hiểm thường âm thầm phát triển khi chưa có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người chỉ phát hiện khi đã có biến chứng.
Loãng xương là nguy cơ lớn nhất. Estrogen giúp xương giữ được độ chắc, nên khi nó giảm, xương mất canxi nhanh hơn. Hậu quả là xương xốp, dễ gãy, nhất là cổ xương đùi và cột sống. Một cú ngã nhẹ cũng có thể gây gãy xương, và ở người lớn tuổi việc hồi phục thường lâu hơn nhiều.
Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và nguy cơ tim mạch cũng tăng sau mãn kinh. Bạn nên biết chỉ số huyết áp và mỡ máu của mình. Hai chỉ số này thường không gây đau hay khó chịu rõ rệt, nên dễ bị bỏ qua nếu không đo định kỳ.
Đái tháo đường type 2 và tăng cân vùng bụng hay đi cùng nhau. Mỡ tích ở bụng nguy hiểm hơn mỡ dưới da ở hông và đùi, vì nó liên quan đến đề kháng insulin và tình trạng viêm mạn tính.
Một ngày chăm sóc sức khoẻ trông như thế nào?
Lý thuyết nghe thì dễ, nhưng làm đều đặn mới khó. Dưới đây là một ngày mẫu mình hay gợi ý cho chị em đang bận rộn với công việc và gia đình. Bạn không cần làm đúng từng chi tiết, chỉ cần lấy phần nào hợp với mình.
Buổi sáng, bạn có thể uống một ly nước lọc ngay khi thức dậy, rồi đi bộ khoảng 30 phút. Bữa sáng nên có đạm, chẳng hạn trứng luộc hoặc sữa chua không đường. Điều quan trọng là bạn thấy dễ duy trì và làm đều.
Buổi trưa, một đĩa rau xanh cùng cá hoặc đậu phụ là lựa chọn tốt. Cơm nên ăn vừa phải. Hạn chế đường và muối, đặc biệt là nước chấm và đồ chế biến sẵn.
Buổi tối, cố ngủ đủ 7 đến 8 tiếng. Tắt màn hình khoảng 30 phút trước khi ngủ sẽ giúp bạn dễ vào giấc hơn.
Nên chọn cách hỗ trợ triệu chứng nào?
Khi triệu chứng làm bạn khó chịu, có nhiều lựa chọn để cân nhắc. Mỗi cách có ưu và nhược điểm riêng, và không phải cách nào cũng hợp với mọi người.
Liệu pháp hormone cho hiệu quả rõ với bốc hoả và khô âm đạo. Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp với tất cả. Quyết định dùng hay không cần bác sĩ đánh giá nguy cơ cá nhân, như tiền sử đột quỵ, huyết khối hay ung thư vú. Bạn không nên tự mua và tự dùng.
Thực phẩm bổ sung và thảo dược dễ mua nhưng hiệu quả chưa đồng đều. Nếu đang uống thuốc khác, hãy hỏi bác sĩ trước để tránh tương tác không mong muốn.
Thay đổi lối sống là lựa chọn an toàn và bền vững nhất. Nó nên là nền tảng cho bất kỳ phương pháp nào bạn chọn.
Lịch khám và xét nghiệm định kỳ nên thực hiện ra sao?
Bạn không cần đợi có triệu chứng mới đi khám. Đo huyết áp, mỡ máu và đường huyết ít nhất mỗi năm một lần là việc đơn giản nhưng rất có ích. Chi phí cho các xét nghiệm cơ bản thường không quá lớn.
Đo mật độ xương bằng máy DEXA là xét nghiệm đánh giá độ chắc của xương. Bạn nên làm khi có yếu tố nguy cơ, chẳng hạn người gầy, từng hút thuốc, gia đình có người gãy xương, hoặc theo chỉ định của bác sĩ.
Tầm soát ung thư vú và cổ tử cung nên thực hiện theo khuyến nghị y tế hiện hành. Lịch cụ thể phụ thuộc vào tiền sử và tình trạng của bạn, nên hãy hỏi bác sĩ để có kế hoạch phù hợp.
Dinh dưỡng và vận động nào phù hợp cho sức khoẻ phụ nữ tuổi 50?
Canxi và vitamin D là hai chất quan trọng để giữ xương. Bạn có thể lấy canxi từ sữa, sữa chua, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ và rau xanh đậm. Vitamin D có nhiều trong cá béo và được cơ thể tổng hợp khi da tiếp xúc với nắng sớm. Tuy vậy, nhiều người vẫn thiếu, nên tốt nhất là kiểm tra nồng độ trước khi bổ sung.
Tập sức mạnh nhẹ hai đến ba buổi mỗi tuần cũng rất cần thiết. Nó giúp giữ khối cơ và làm xương chắc hơn. Các bài squat có tựa ghế, nâng tạ nhẹ hoặc dùng dây kháng lực là đủ để bắt đầu.
Hạn chế rượu bia và thuốc lá nên làm ngay. Đồ ăn chế biến sẵn chứa nhiều muối và chất béo không tốt, bạn nên giảm dần để dễ duy trì lâu dài.
Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc sức khoẻ tuổi 50
Sai lầm phổ biến nhất là coi triệu chứng mãn kinh là chuyện bình thường nên không đi khám. Những dấu hiệu như mệt kéo dài hoặc kinh nguyệt bất thường cần bác sĩ xem xét, không nên tự đoán.
Sai lầm thứ hai là tự ý dùng nội tiết tố hoặc thực phẩm chức năng với liều cao. Dùng quá liều có thể gây tác dụng phụ, và đôi khi còn che lấp bệnh thật đang tiến triển.
Sai lầm thứ ba là bỏ qua sức khoẻ tinh thần. Căng thẳng, lo âu và trầm cảm nhẹ ở tuổi này khá thường gặp. Nếu bạn buồn kéo dài hoặc mất hứng thú với mọi thứ, hãy nói với người thân và đi khám sớm.
Khi nào cần đi khám ngay?
Có những dấu hiệu bạn không nên chần chừ. Chảy máu âm đạo bất thường sau mãn kinh, dù chỉ ít, cũng cần kiểm tra sớm để loại trừ các bệnh ở tử cung. Đừng chủ quan vì nghĩ lượng nhỏ thì không sao.
Đau ngực, khó thở, hoặc tê yếu một bên người là dấu hiệu cảnh báo tim mạch và đột quỵ. Khi gặp các triệu chứng này, bạn cần đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không nên chờ xem có đỡ không.
Sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc đau xương kéo dài cũng cần được bác sĩ đánh giá. Đừng tự chẩn đoán và cũng đừng tự uống thuốc giảm đau kéo dài.
Câu hỏi thường gặp
Phụ nữ tuổi 50 cần khám sức khoẻ tổng quát bao lâu một lần?
Thông thường mỗi năm một lần là hợp lý. Nếu đã có bệnh nền như tăng huyết áp hay tiểu đường, bác sĩ có thể hẹn tái khám sát hơn.
Mãn kinh có bắt buộc phải dùng thuốc hormone không?
Không. Nhiều phụ nữ không cần dùng và vẫn sống khoẻ. Quyết định phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và nguy cơ cá nhân, bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ.
Làm sao phòng loãng xương hiệu quả khi đã ngoài 50?
Giữ đủ canxi và vitamin D, tập sức mạnh nhẹ đều đặn, không hút thuốc và hạn chế rượu bia. Nếu có nguy cơ cao, hãy đo mật độ xương để có kế hoạch cụ thể.
Bốc hoả nên xử lý thế nào tại nhà?
Mặc đồ mỏng, thoáng, giữ phòng ngủ mát, tránh rượu và đồ cay nóng vào buổi tối. Khi cơn bốc hoả làm bạn mất ngủ kéo dài, hãy đi khám để được tư vấn thêm.
Thực phẩm nào tốt cho sức khoẻ phụ nữ tuổi 50?
Rau xanh đậm, cá, đậu đỗ, sữa ít béo, trái cây tươi và các loại hạt là những lựa chọn tốt. Nên ưu tiên chế biến đơn giản như hấp, luộc hoặc nướng.
Bạn có thể tham khảo thêm monapay.vn để tìm hiểu các thông tin liên quan.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về nội tiết, bạn có thể đọc bài dấu hiệu suy giảm nội tiết tố ở tuổi trung niên. Ngoài ra, các chỉ số cơ bản bạn nên biết được trình bày trong bài chỉ số xét nghiệm máu bình thường là bao nhiêu.
Nếu bạn quan tâm đến việc tầm soát định kỳ, bài khám sức khoẻ tổng quát định kỳ gồm những mục gì sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn.