Có những người nhập viện vì một bệnh tương đối nhẹ, nhưng vài ngày sau khi về nhà lại thấy vết mổ đỏ lên, sưng và kèm theo sốt. Trong quá trình làm việc với người bệnh, mình gặp tình huống này khá thường xuyên. Phần lớn trường hợp như vậy đều liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện. Nếu hiểu sớm về nó, bạn sẽ dễ xử lý hơn nhiều.
Vậy các nhiễm khuẩn bệnh viện thường gặp là gì? Nói ngắn gọn, đó là những nhiễm trùng xuất hiện trong quá trình khám chữa bệnh tại cơ sở y tế, trong khi thời điểm nhập viện người bệnh chưa hề có. Thời gian khởi phát thường từ khoảng 48 giờ sau khi nhập viện, nhưng có trường hợp chỉ lộ ra sau khi người bệnh đã xuất viện.
Nhiễm khuẩn bệnh viện là gì? Giải thích nhanh, dễ hiểu
Nhiễm khuẩn bệnh viện là nhiễm trùng mắc phải trong lúc điều trị, không có mặt tại thời điểm nhập viện. Điều này có nghĩa là bệnh không phải do người bệnh mang theo từ nhà. Nó có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người đang nằm viện, nhưng cũng có thể lan sang người nhà đến thăm nuôi và cả nhân viên y tế đang làm việc. Vì vậy, bất kỳ ai có mặt trong môi trường bệnh viện đều nên hiểu về loại nhiễm khuẩn này.
Chuyện thật ở giường bệnh: vì sao người bệnh tưởng nhẹ vẫn bị nhiễm trùng
Mình từng theo dõi một bệnh nhân lớn tuổi phải phẫu thuật cắt túi mật. Hôm ra viện, ông vẫn đi lại được và ăn uống bình thường nên gia đình yên tâm. Sau khoảng bốn ngày về nhà, vết mổ bắt đầu đỏ và nóng dần lên. Người nhà hoảng quá nên đưa ông quay lại khám. Bác sĩ cho biết đó là dấu hiệu nhiễm khuẩn vết mổ. May mà phát hiện kịp, việc điều trị nhờ vậy không quá phức tạp.
Một trường hợp khác cũng rất điển hình là sốt kéo dài sau khi đặt ống thông tiểu hoặc truyền dịch tĩnh mạch. Ban đầu nhiều người nghĩ đó chỉ là cảm lạnh thông thường, uống thuốc hạ sốt rồi chờ. Thực tế, các thiết bị xâm lấn như ống thông hay đường truyền đều tạo ra lối đi cho vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể. Bệnh viện lại là nơi tập trung nhiều mầm bệnh, nên nguy cơ này cao hơn rất nhiều so với sinh hoạt bình thường ngoài đời.
Những nhiễm khuẩn bệnh viện phổ biến nhất
Trong thực tế, có một số loại nhiễm khuẩn xuất hiện nhiều hơn những loại còn lại. Bạn có thể tham khảo danh sách sau:
- Nhiễm khuẩn đường tiết niệu liên quan đến ống thông tiểu
- Nhiễm khuẩn vết mổ tại vị trí phẫu thuật
- Viêm phổi liên quan đến thở máy
- Nhiễm khuẩn huyết do catheter đường truyền
- Nhiễm khuẩn da, mô mềm và đường tiêu hóa
Từ kinh nghiệm theo dõi người bệnh của mình, mình thấy nhiễm khuẩn tiết niệu và nhiễm khuẩn vết mổ là hai nhóm xuất hiện nhiều nhất. Lý do không quá phức tạp. Đây là những vị trí thường phải đặt thiết bị vào cơ thể hoặc có vết thương hở, nên vi khuẩn dễ tìm được đường xâm nhập.
Ai dễ bị nhiễm khuẩn hơn, và cần đọc số liệu thế nào
Nhóm có nguy cơ cao thường gồm người cao tuổi, người mắc bệnh nền như đái tháo đường, người phải phẫu thuật lớn, hoặc những người phải nằm hồi sức kéo dài. Cơ thể họ đề kháng yếu hơn và phải tiếp xúc với nhiều thiết bị y tế hơn so với người bệnh khác. Dưới đây là một số loại nhiễm khuẩn thường gặp, cùng vị trí và thiết bị liên quan:
- Nhiễm khuẩn tiết niệu: xảy ra ở đường tiểu, thường liên quan đến ống thông tiểu
- Nhiễm khuẩn vết mổ: xảy ra tại vị trí phẫu thuật, liên quan đến vết mổ và dụng cụ phẫu thuật
- Viêm phổi: xảy ra ở phổi, thường liên quan đến máy thở
- Nhiễm khuẩn huyết: xảy ra trong máu, liên quan đến catheter đường truyền
Khi đọc số liệu cụ thể về tỷ lệ nhiễm khuẩn, bạn nên tham khảo nguồn chính thống như Bộ Y tế hoặc Cục Quản lý Khám chữa bệnh. Con số này thay đổi theo từng năm và từng cơ sở khám chữa bệnh, vì vậy không nên suy diễn từ một con số đơn lẻ mà đưa ra kết luận vội vàng.
Vì sao nhiễm khuẩn xảy ra? Nguyên nhân và đường lây
Phần lớn nguyên nhân quy về ba điều. Thứ nhất là vi khuẩn, đặc biệt là loại kháng thuốc, lan qua tay nhân viên y tế hoặc người nhà khi chưa rửa tay đúng cách. Thứ hai là thiết bị y tế không được vệ sinh hay khử khuẩn đầy đủ trước khi dùng cho người bệnh tiếp theo. Thứ ba là sức đề kháng của người bệnh suy giảm do bệnh nền hoặc do quá trình điều trị kéo dài.
Thực tế, những lỗi này thường rất nhỏ. Có khi chỉ là một lần quên rửa tay trước khi thay băng, hay một lần chạm vào gạc chưa sạch. Chỉ cần một khâu như vậy, cả một chuỗi lây nhiễm có thể hình thành.
Nhận biết sớm: khi nào cần báo nhân viên y tế ngay
Bạn không cần phải là chuyên gia mới nhận ra được những dấu hiệu quan trọng. Sốt không rõ nguyên nhân, ớn lạnh, hoặc mệt lả kéo dài nhiều ngày sau khi nhập viện đều là tín hiệu nên để ý. Với vết mổ, nếu thấy đỏ, nóng, đau tăng dần, chảy dịch mủ hoặc có mùi lạ thì cần báo ngay. Đừng nghĩ rằng vết thương đang lành thì không sao.
Người đang đặt ống thông cũng cần đặc biệt lưu ý. Nếu thấy tiểu buốt, nước tiểu đục, hoặc đau vùng hạ vị thì phải báo cho nhân viên y tế. Đừng ngại làm phiền họ, vì phát hiện sớm thường giúp điều trị nhanh và đơn giản hơn nhiều so với khi bệnh đã nặng.
Người bệnh và người nhà có thể làm gì để phòng tránh
Việc đầu tiên và hiệu quả nhất là rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trước khi chạm vào người bệnh, và sau khi chạm vào đồ dùng quanh giường. Việc này nghe đơn giản, nhưng lại là thói quen nhiều người nhà hay bỏ qua, nhất là khi đang bận rộn chăm sóc người bệnh.
Bạn cũng nên giữ vệ sinh cá nhân và vệ sinh vết mổ đúng theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuyệt đối không tự ý tháo băng gạc, ống thông hay đường truyền, dù thấy khó chịu đến đâu. Khi sức đề kháng đang yếu, hạn chế mang đồ ăn từ ngoài vào sẽ an toàn hơn, nhất là những món đã để lâu hoặc không rõ nguồn gốc.
Các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn: ưu điểm và hạn chế
Ưu điểm rõ nhất của việc kiểm soát nhiễm khuẩn tốt là giảm nguy cơ lây chéo giữa những người bệnh, rút ngắn thời gian điều trị và tiết kiệm chi phí cho gia đình. Một ca nhiễm khuẩn kéo dài có thể khiến viện phí tăng lên nhiều lần so với dự kiến ban đầu, chưa kể ảnh hưởng đến tâm lý người bệnh.
Tuy vậy, các biện pháp này đòi hỏi kỷ luật cao. Đôi khi chúng gây ra không ít bất tiện cho người nhà, nhất là khi phải rửa tay thường xuyên hoặc hạn chế thăm nuôi. Theo kinh nghiệm của mình, cách hiệu quả nhất là kết hợp nhiều lớp biện pháp cùng lúc: vệ sinh tay đúng cách, khử khuẩn thiết bị và theo dõi sát người bệnh. Dùng riêng lẻ một biện pháp thường không đủ.
Thắc mắc thường gặp về nhiễm khuẩn bệnh viện
Nhiễm khuẩn bệnh viện có lây cho người nhà không?
Có thể. Vi khuẩn lan qua tay, đồ dùng cá nhân hoặc các bề mặt quanh giường bệnh. Vì vậy, người nhà nên rửa tay thường xuyên và tránh chạm vào vết thương hay thiết bị y tế khi không có hướng dẫn.
Nhiễm khuẩn xuất hiện sau khi xuất viện có phải là nhiễm khuẩn bệnh viện không?
Có thể vẫn được xem là nhiễm khuẩn liên quan đến bệnh viện, đặc biệt khi nó xuất hiện trong khoảng thời gian ngắn sau khi ra viện. Bạn nên quay lại báo với bác sĩ đã điều trị để được đánh giá đúng.
Người bệnh cần làm gì khi nghi ngờ bị nhiễm khuẩn?
Hãy báo ngay cho nhân viên y tế hoặc bác sĩ điều trị, đồng thời mô tả rõ triệu chứng và thời điểm bắt đầu xuất hiện. Đừng tự ý mua kháng sinh uống khi chưa có chỉ định, vì điều đó có thể khiến bệnh khó điều trị hơn về sau.
Có thể phòng ngừa hoàn toàn nhiễm khuẩn bệnh viện không?
Gần như không có biện pháp nào đảm bảo tuyệt đối. Tuy nhiên, khi người bệnh, người nhà và nhân viên y tế cùng tuân thủ vệ sinh tay, khử khuẩn và theo dõi sát, nguy cơ sẽ giảm đáng kể. Đây là trách nhiệm chung của mọi người.
Nếu bạn hoặc người thân đang nằm viện và xuất hiện một trong những dấu hiệu nói trên, đừng chờ đợi. Hãy báo ngay cho nhân viên y tế để được kiểm tra kịp thời. Đi khám đúng lúc là cách đơn giản và an toàn nhất để tránh biến chứng. Tham khảo thêm The MONA cũng là một cách để bạn hiểu rõ hơn về các vấn đề y tế đang được quan tâm hiện nay.
Để hiểu thêm về các dấu hiệu bệnh thường gặp và cách nhận biết sớm, bạn có thể xem thêm cẩm nang bệnh thường gặp: nhận biết sớm và khám đúng lúc. Với những vấn đề về tiêu hóa, bạn có thể tham khảo cách phòng bệnh tiêu hóa mùa hè cho cả nhà. Khi cần xét nghiệm, bạn cũng nên đọc chỉ số xét nghiệm máu bình thường là bao nhiêu để hiểu kết quả của mình.