Khi đi lấy máu, nhiều người vẫn ăn một chút gì đó vào sáng sớm vì nghĩ không sao. Nhưng chính thói quen ấy có thể khiến kết quả bị đọc cao hơn thực tế, và bác sĩ buộc phải hẹn lấy máu lại. Tại phòng khám, chúng tôi gặp chuyện này khá thường xuyên. Mỗi lần như vậy, người bệnh mất thêm cả buổi sáng và phải chờ thêm vài ngày trong lo lắng. Bài viết này sẽ giúp bạn biết cần nhịn ăn bao lâu trước khi xét nghiệm máu, vì sao mỗi loại xét nghiệm có yêu cầu khác nhau, và làm sao để không phải quay lại thêm lần nữa.
Vì sao nhiều người phải lấy máu lại chỉ vì ăn sai giờ?
Phần lớn các trường hợp phải làm lại đều có chung một kiểu. Bạn dậy muộn, vội vàng ăn một cái bánh mì hoặc uống hộp sữa rồi chạy đến phòng khám. Nhiều người nghĩ ăn ít thì không ảnh hưởng gì, và đây chính là chỗ dễ sai nhất.
Thực tế, đường và mỡ trong máu thay đổi khá nhanh sau khi ăn. Chỉ vài giờ sau bữa sáng, đường huyết đã tăng rõ rệt, mỡ máu cũng đổi khác. Khi đó, kết quả có thể cao giả. Bạn sẽ lo lắng suốt mấy ngày chờ, rồi lại phải đi lấy máu thêm một lần. Việc này kéo theo ba khoản thiệt hại khá rõ: mất thời gian đi lại và xếp hàng, phát sinh chi phí cho lần xét nghiệm thứ hai, và căng thẳng kéo dài không cần thiết.
Nhịn ăn là gì và vì sao một số xét nghiệm bắt buộc phải nhịn?
Nói đơn giản, nhịn ăn là không đưa thức ăn vào cơ thể trong một khoảng thời gian nhất định trước khi lấy máu. Mục đích là để mẫu máu phản ánh đúng trạng thái nền của cơ thể, không bị nhiễu bởi thức ăn vừa nạp vào. Chỉ khi cơ thể ở trạng thái đói, bác sĩ mới đánh giá được đường huyết lúc đói hay mỡ máu thật sự của bạn.
Không phải xét nghiệm nào cũng cần nhịn. Có loại bắt buộc phải nhịn đủ giờ, có loại thì không. Vì vậy, trước khi đặt lịch, bạn nên hỏi rõ chỉ định của bác sĩ hoặc nhân viên y tế. Đừng tự suy đoán rồi nhịn cả ngày khi không thật sự cần thiết.
Thời gian nhịn ăn chuẩn cho từng loại xét nghiệm máu
Đây là phần bạn nên ghi nhớ kỹ nhất. Với xét nghiệm đường huyết lúc đói, thời gian nhịn thường từ 8 đến 12 giờ. Trong khoảng thời gian đó, bạn chỉ nên uống nước lọc. Ví dụ, nếu hẹn lấy máu lúc 7 giờ sáng, bạn ăn bữa tối trước khoảng 7 đến 8 giờ tối là phù hợp.
Với mỡ máu gồm cholesterol và triglyceride, thời gian thường gặp là 9 đến 12 giờ. Triglyceride tăng rõ sau bữa ăn có chất béo, nên nếu nhịn chưa đủ, chỉ số này rất dễ bị đọc cao. Tại phòng khám, chúng tôi thường dặn người bệnh nhịn qua đêm rồi lấy máu buổi sáng, cách này an toàn nhất.
Các xét nghiệm chức năng gan, thận hay công thức máu thường không bắt buộc nhịn. Dẫu vậy, bạn vẫn nên hỏi trước. Một số nơi gộp nhiều chỉ định vào cùng một lần lấy máu, nên nếu một trong số đó cần nhịn, cả đợt xét nghiệm sẽ theo quy định ấy.
Bảng dưới đây tóm tắt các mốc thường gặp để bạn tiện tra cứu. Đây chỉ là con số tham khảo, còn chỉ định cuối cùng thuộc về bác sĩ điều trị.
| Loại xét nghiệm | Số giờ nhịn ăn thường gặp |
|---|---|
| Đường huyết lúc đói | 8 – 12 giờ |
| Mỡ máu (cholesterol, triglyceride) | 9 – 12 giờ |
| Chức năng gan, thận | Thường không bắt buộc, cần hỏi trước |
| Công thức máu | Thường không bắt buộc, cần hỏi trước |
Trong lúc nhịn ăn, được làm gì và tuyệt đối nên tránh gì?
Trong thời gian nhịn, bạn được uống nước lọc, và nên uống đủ để máu dễ lấy hơn. Nhiều người sợ uống nước làm loãng máu nên nhịn luôn cả nước, đây là sai lầm. Cơ thể thiếu nước khiến tĩnh mạch xẹp xuống, lấy máu khó khăn. Có khi điều dưỡng phải chọc nhiều lần, rất đau và dễ bầm tím.
Ngược lại, cà phê, trà sữa, nước ngọt, rượu bia và thuốc lá đều nên tránh. Có người nghĩ cà phê đen không có calo nên không sao, nhưng caffeine và một số thành phần khác vẫn có thể làm thay đổi kết quả, đặc biệt các chỉ số liên quan đến đường và tim mạch. Hút thuốc trước khi lấy máu cũng làm thay đổi một số chỉ số.
Về thuốc đang dùng, bạn đừng tự ý ngừng. Hãy hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế xem thuốc nào nên uống, thuốc nào cần tạm dừng và uống vào lúc nào. Với người đang dùng thuốc huyết áp hay thuốc tiểu đường, điều này đặc biệt quan trọng.
Ví dụ lịch nhịn ăn để không phải đến phòng khám hai lần
Giả sử bạn hẹn lấy máu từ 7 đến 8 giờ sáng. Bữa tối hôm trước nên ăn nhẹ và sớm, khoảng 7 giờ tối là xong. Sau đó chỉ uống nước lọc, rồi đi ngủ sớm để buổi sáng không quá đói.
Nếu bạn làm ca đêm hoặc đang ăn chay theo chế độ riêng, hãy báo trước khi đặt lịch. Chúng tôi thường xếp lịch sớm hơn hoặc hướng dẫn riêng về giờ ăn, để bạn không phải chịu đói quá lâu. Có khách làm ca đêm từng đến lấy máu ngay sau ca làm, và nhờ chuẩn bị từ tối hôm trước, kết quả đọc được rất chính xác.
Chọn giờ xét nghiệm và cần chuẩn bị những gì?
Buổi sáng là lựa chọn dễ nhất, vì bạn đã nhịn qua đêm nên không phải cố chờ đợi. Nếu phải đi làm buổi sáng, hãy hỏi xem có thể đặt lịch sớm không, hoặc xin nghỉ nửa buổi để lấy máu đúng giờ.
Hãy mang theo giấy tờ tùy thân, danh sách thuốc đang dùng và các kết quả xét nghiệm cũ nếu có. Khi có kết quả cũ, bác sĩ dễ so sánh và đánh giá xu hướng thay đổi của bạn hơn, thay vì chỉ nhìn một lần duy nhất.
Những sai lầm làm kết quả xét nghiệm bị lệch
Sai lầm hay gặp nhất là ăn sáng “nhẹ” nhưng không coi đó là ăn. Một miếng bánh mì, vài viên kẹo hay một hộp sữa đều đủ làm đường huyết tăng. Chúng tôi từng gặp một bệnh nhân chỉ uống nửa ly sữa đậu nành trước khi lấy máu. Kết quả đường huyết vượt ngưỡng khá xa so với lần trước khi họ nhịn đúng cách. Bệnh nhân rất bất ngờ, vì nghĩ nửa ly thì chẳng đáng là bao.
Một lỗi khác là vận động mạnh ngay trước khi lấy máu. Tập gym hay chạy bộ sáng sớm có thể làm thay đổi một số chỉ số, nên bạn nên nghỉ ngơi nhẹ nhàng trước khi đến. Ngoài ra, nếu đêm trước ngủ quá ít hoặc căng thẳng nhiều, cơ thể cũng phản ứng khác đi và có thể làm sai lệch một vài kết quả.
Khi nào cần báo bác sĩ trước khi nhịn ăn?
Người bị tiểu đường đang dùng thuốc hạ đường huyết cần đặc biệt cẩn trọng. Nhịn lâu có thể khiến đường huyết xuống thấp, gây chóng mặt, run tay, thậm chí nguy hiểm nếu đang lái xe. Vì thế, bác sĩ thường phải điều chỉnh lịch dùng thuốc trước khi bạn đi xét nghiệm, và bạn không nên tự quyết định việc này.
Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền cũng nên báo trước với phòng khám. Nếu trong lúc nhịn xuất hiện chóng mặt, vã mồ hôi hay đau đầu, hãy ăn ngay một chút gì đó và báo nhân viên y tế, đừng cố chịu cho xong.
Khi nào nên đi khám trực tiếp thay vì chỉ xét nghiệm?
Có những dấu hiệu bạn không nên chủ quan. Khát nước nhiều bất thường, sụt cân không rõ lý do, hoặc mệt mỏi kéo dài không hết đều cần được bác sĩ thăm khám trực tiếp. Xét nghiệm chỉ là một phần của chẩn đoán. Bác sĩ vẫn cần hỏi bệnh, khám lâm sàng và đọc kết quả trong bối cảnh cụ thể của từng người.
Nếu kết quả lần trước đã bất thường, hãy theo dõi lại đúng thời điểm bác sĩ dặn. Tự ý làm lại xét nghiệm ở nhiều nơi chỉ khiến bạn rối thêm, vì mỗi nơi có thể dùng chuẩn và phương pháp đo khác nhau. Bạn có thể tham khảo chỉ số xét nghiệm máu bình thường là bao nhiêu để hiểu thêm về kết quả của mình, nhưng vẫn nên mang cho bác sĩ để được đọc đúng.
Câu hỏi thường gặp
Nhịn ăn bao lâu là đủ để xét nghiệm đường huyết?
Thông thường từ 8 đến 12 giờ là đủ. Bạn nên hỏi phòng khám để biết chính xác cho trường hợp của mình, nhất là khi đang dùng thuốc.
Uống nước lọc khi nhịn ăn có làm sai kết quả không?
Không. Nước lọc được khuyến khích vì giúp máu dễ lấy hơn. Bạn chỉ nên tránh đồ uống có đường, sữa hay cà phê.
Có thể uống thuốc huyết áp hoặc thuốc tiểu đường khi nhịn ăn để xét nghiệm không?
Điều này phụ thuộc vào loại thuốc và chỉ định của bác sĩ. Đừng tự quyết định, hãy hỏi bác sĩ trước ngày lấy máu để được hướng dẫn cụ thể.
Quên nhịn ăn thì có nên hủy lịch xét nghiệm không?
Nếu đã ăn, bạn nên báo phòng khám để dời lịch. Làm xét nghiệm khi chưa nhịn đủ thường cho kết quả không chính xác và phải làm lại, tốn kém hơn nhiều so với việc dời lịch một buổi.
Xét nghiệm máu buổi chiều có cần nhịn ăn không?
Vẫn có thể cần, nếu là xét nghiệm đường huyết hay mỡ máu. Tuy nhiên, nhịn qua buổi chiều khá khó, nên chúng tôi thường khuyên lấy máu vào buổi sáng.
Nếu bạn đang phân vân về lịch xét nghiệm, hãy hỏi trước khi đến phòng khám. Đừng ngại hỏi kỹ, vì một câu hỏi thừa vẫn tốt hơn một buổi khám phải làm lại. Chúng tôi luôn sẵn sàng giải thích để bạn yên tâm lấy máu đúng lần.