Sau sinh, nhiều mẹ nghĩ chỉ cần nằm nghỉ thật nhiều là đủ. Nhưng trong quá trình trao đổi với bệnh nhân, đội ngũ bên mình thường gặp những mẹ đang lo lắng vì không biết cơ thể mình đang hồi phục tới đâu. Thật ra, cơ thể phải trải qua một quá trình thay đổi lớn kéo dài khoảng 6 đến 8 tuần. Vì vậy, sức khoẻ phụ nữ sau sinh cần được để tâm ngay từ những ngày đầu. Đừng đợi đến khi có vấn đề mới bắt đầu lo.
Giai đoạn hậu sản kéo dài bao lâu và diễn ra những gì?
Giai đoạn hậu sản thường được tính là khoảng 6 đến 8 tuần đầu sau khi sinh. Trong khoảng thời gian này, tử cung dần co về kích thước ban đầu. Vết thương lành lại, còn nội tiết tố thay đổi khá nhiều.
Điều đáng nói là giai đoạn này rất hay bị bỏ qua. Sự chú ý thường dồn hết vào em bé. Mẹ thì tự nhủ vài hôm nữa sẽ đỡ. Đội ngũ bên mình từng gặp một trường hợp: một triệu chứng nhỏ bị để yên, vài tuần sau thành viêm nhiễm khá nặng và phải điều trị kéo dài. Theo dõi sớm vì thế luôn an toàn hơn là chờ đợi.
Đâu là thay đổi bình thường, đâu là tín hiệu cần lưu ý
Phần lớn thay đổi trong tuần đầu là hoàn toàn bình thường. Máu đỏ sẽ giảm dần qua từng ngày. Bụng có thể đau nhẹ khi tử cung co bóp, nhất là lúc cho con bú. Mệt mỏi vì thiếu ngủ cũng là chuyện khó tránh.
Ngược lại, có những dấu hiệu bạn không nên chủ quan:
- Máu ra nhiều bất thường hoặc có cục máu đông lớn.
- Sốt kèm theo rét run.
- Đau bụng tăng dần thay vì giảm đi.
- Vết thương có dịch lạ, sưng đỏ hoặc có mùi.
Bạn không cần chắc chắn mình đúng hay sai trước khi đi khám. Để chuyên gia đánh giá mới là cách yên tâm nhất.
Những tình huống mẹ sau sinh thường gặp trong 6 tuần đầu
Ra máu sau sinh gần như mẹ nào cũng trải qua. Vài tuần đầu, lượng máu thường nhiều hơn một kỳ kinh bình thường, sau đó nhạt dần. Có mẹ thấy máu chuyển từ đỏ tươi sang hồng nhạt rồi nâu. Đó là diễn tiến khá quen thuộc. Điều quan trọng là theo dõi xem lượng máu có đang giảm đều hay không.
Vết mổ hoặc vết rạch tầng sinh môn cũng là nguồn đau phổ biến. Cơn đau nên giảm dần theo từng ngày. Nếu thấy đau tăng lên thay vì giảm, đừng cố chịu. Hãy nhờ bác sĩ kiểm tra lại vết thương.
Mất ngủ là chuyện gần như không tránh được khi phải dậy cho con bú nhiều lần mỗi đêm. Thiếu ngủ kéo dài làm sức đề kháng suy giảm và tâm trạng dễ tụt dốc. Nếu có thể, hãy ngủ khi con ngủ, dù chỉ một giấc ngắn. Cảm giác quá tải khi chăm con cũng rất phổ biến, và nhận ra nó sớm là điều rất đáng làm.
Cơ thể phục hồi như thế nào sau khi sinh
Tử cung ngay sau sinh nặng khoảng gần 1 kg và sẽ co hồi dần trong vài tuần. Bạn có thể tự theo dõi tại nhà bằng cách sờ nhẹ vùng bụng dưới. Đáy tử cung thường nằm cao sau sinh rồi hạ dần theo từng ngày. Đây là dấu hiệu tốt.
Cơ sàn chậu bị giãn trong thai kỳ và lúc sinh. Các bài tập nhẹ như co thắt cơ sàn chậu có thể bắt đầu sớm khi bạn thấy thoải mái, thường sau vài ngày. Tuy vậy, tập quá sức trong những tuần đầu có thể làm tình trạng tụt cơ quan vùng chậu nặng thêm. Hãy tiến hành từ từ và lắng nghe cơ thể.
Nội tiết tố thay đổi mạnh nên nhiều mẹ rụng tóc khoảng 2 đến 4 tháng sau sinh. Hiện tượng này thường tạm thời và sẽ dần ổn định. Cân nặng cũng giảm từ từ. Đừng ép giảm nhanh, vì cơ thể vẫn cần năng lượng để hồi phục và nuôi con.
Dinh dưỡng và nước uống cho mẹ sau sinh
Mẹ đang cho con bú cần thêm năng lượng và đạm. Bạn nên ưu tiên thịt nạc, cá, trứng, đậu phụ và rau xanh. Kết hợp thêm ngũ cốc nguyên hạt và trái cây sẽ giúp bổ sung chất xơ, đồng thời giữ năng lượng ổn định suốt ngày. Một bữa ăn đủ đạm và rau thường giúp mẹ đỡ mệt hơn nhiều so với ăn vội vài món nhẹ bụng.
Về nước uống, nhiều mẹ cho con bú cần khoảng 2 đến 3 lít mỗi ngày, tùy khí hậu và lượng sữa. Hãy uống theo cảm giác khát và quan sát màu nước tiểu để điều chỉnh. Không cần ép uống quá nhiều, vì uống dư cũng gây mệt.
Có vài thói quen nên hạn chế. Ăn quá mặn, uống nhiều cà phê hay nước có ga đều không tốt. Kiêng khem quá mức làm mẹ thiếu chất, dẫn đến mệt kéo dài. Các bài thuốc dân gian cũng cần thận trọng, vì không phải thứ nào cũng an toàn khi đang cho con bú.
Tự chăm sóc tại nhà và khi nào cần theo dõi chuyên môn
Phần lớn trường hợp bình thường có thể tự chăm sóc tại nhà. Bạn cần nghỉ ngơi đủ, ăn uống hợp lý và giữ vết thương sạch sẽ. Cách này tiện lợi và ít tốn kém. Tuy vậy, nếu không biết nhìn dấu hiệu, rất dễ bỏ sót những bất thường đáng lưu ý.
Theo dõi có chuyên môn nghĩa là tái khám đúng mốc, thường quanh 6 đến 8 tuần sau sinh. Tại buổi khám, bác sĩ sẽ kiểm tra tử cung, vết thương và tình trạng tinh thần của mẹ. Khi chọn cơ sở, bạn nên ưu tiên nơi có khoa sản rõ ràng và lịch tái khám thuận tiện.
Đừng tự ý dùng thuốc hay thực phẩm chức năng khi đang cho con bú, vì một số loại có thể đi qua sữa mẹ. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì. Nếu muốn tìm hiểu thêm về các kiến thức chăm sóc sức khoẻ phụ nữ, bạn có thể tham khảo monapay.vn, nơi có nhiều thông tin hữu ích về các lựa chọn hỗ trợ liên quan đến chăm sóc sức khoẻ.
Những sai lầm khiến mẹ sau sinh chậm phục hồi
Sai lầm phổ biến nhất là ôm đồm việc nhà ngay sau sinh. Nhiều mẹ muốn làm mọi thứ, rồi thiếu ngủ và cơ thể không kịp hồi phục. Hãy nhờ người thân đỡ đần những việc nặng, dù chỉ trong vài tuần đầu. Việc nhà có thể chờ, còn sức khoẻ của mẹ thì không nên chờ.
Kiêng khem quá mức cũng gây hại. Có mẹ bỏ hẳn đạm hoặc rau vì sợ khó lành vết thương. Kết quả là thiếu máu và mệt mỏi kéo dài. Bạn nên ăn đủ chất theo nhu cầu của riêng mình.
Chủ quan với triệu chứng bất thường là sai lầm đáng ngại nhất. Đội ngũ bên mình từng nghe kể về một mẹ thấy sốt nhẹ và đau bụng tăng dần, nhưng trì hoãn đi khám vì nghĩ không sao. Chính sự trì hoãn ấy khiến một vấn đề nhỏ trở nên nặng hơn nhiều.
Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám ngay
Một số dấu hiệu không nên chờ đợi. Nếu máu ra nhiều đến mức thấm ướt băng vệ sinh liên tục trong một giờ, hoặc có cục máu đông lớn, bạn cần đến cơ sở y tế ngay. Sốt cao, đau bụng dưới hoặc đau vết mổ tăng dần cũng thuộc nhóm này.
Vết thương sưng đỏ, có mủ hoặc có mùi hôi bất thường là dấu hiệu nhiễm trùng. Đừng tự xử lý kéo dài ở nhà. Hãy đến nơi có chuyên môn để được kiểm tra và điều trị đúng cách.
Về tinh thần, nếu buồn chán kéo dài nhiều tuần, mất hứng thú với mọi thứ, hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, bạn cần tìm trợ giúp ngay. Trầm cảm sau sinh là bệnh có thể điều trị được. Việc nói ra chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất.
Chăm sóc tinh thần và chia sẻ việc chăm con trong gia đình
Người chồng và người thân đóng vai trò rất lớn trong giai đoạn này. Một buổi tối để mẹ ngủ liền một giấc dài có thể giúp tinh thần phục hồi rõ rệt. Hãy chia việc rõ ràng: người này thay tã, người kia nấu ăn, để mẹ tập trung nghỉ ngơi.
Nghỉ ngắn trong ngày cũng quan trọng. Thử dành khoảng 20 đến 30 phút yên tĩnh, không điện thoại, khi con ngủ. Đừng ngại xin hỗ trợ việc nhà. Nếu thấy phù hợp, bạn có thể tham gia các hội nhóm mẹ bỉm để chia sẻ kinh nghiệm với những người đang trải qua điều tương tự.
Khi cảm thấy lo âu hoặc buồn kéo dài, hãy tìm đến tư vấn tâm lý chuyên môn. Đây không phải là yếu đuối, mà là cách chăm sóc bản thân đúng đắn, vì sức khoẻ tinh thần của mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến cả gia đình.
Lịch tái khám và theo dõi sức khoẻ mẹ sau sinh
Mốc kiểm tra thường gặp là quanh 6 đến 8 tuần sau sinh, khi bác sĩ đánh giá tử cung, vết thương và tình trạng chung. Một số trường hợp cần khám sớm hơn, tùy cách sinh và tình trạng sức khoẻ của từng mẹ.
Tại nhà, bạn nên theo dõi nhiệt độ mỗi ngày, xem lượng máu ra có giảm dần không và tình trạng vết thương ra sao. Chỉ cần ghi chép đơn giản vào sổ tay, bạn sẽ nhận ra bất thường nhanh hơn rất nhiều.
Trước buổi tái khám, hãy chuẩn bị sẵn vài câu hỏi. Chẳng hạn: máu ra đã đúng chưa, có nên tập luyện gì không, hay thuốc đang dùng có an toàn khi cho con bú không. Viết ra giấy sẽ giúp buổi khám hiệu quả hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Sau sinh bao lâu thì mẹ có thể quay lại sinh hoạt bình thường?
Phần lớn mẹ có thể sinh hoạt nhẹ nhàng sau vài tuần, nhưng cơ thể thường cần khoảng 6 đến 8 tuần để hồi phục hoàn toàn. Hãy tăng dần cường độ, lắng nghe cơ thể và đừng vội vàng.
Ra máu sau sinh bao nhiêu là bình thường?
Máu thường ra nhiều trong vài ngày đầu rồi giảm dần, chuyển sang màu hồng nhạt hoặc nâu. Nếu máu ra nhiều bất thường, có cục lớn hoặc thấm băng liên tục, bạn nên đi khám ngay.
Có nên tập thể dục sớm sau sinh không?
Nên bắt đầu bằng các bài tập nhẹ như đi bộ ngắn và co thắt cơ sàn chậu khi thấy thoải mái. Tránh tập nặng hoặc nâng vật nặng trong những tuần đầu, và hỏi bác sĩ về lịch tập phù hợp với mình.
Làm sao biết mình bị trầm cảm sau sinh?
Nếu buồn, lo âu hoặc mất hứng thú kéo dài trên hai tuần, kèm mất ngủ hoặc ăn uống kém, bạn nên đi khám. Việc sớm nhận ra và chia sẻ với người tin cậy là vô cùng quan trọng.
Mẹ đang cho con bú có uống được thuốc không?
Một số thuốc an toàn khi cho con bú, nhưng không phải tất cả. Đừng tự ý dùng, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để chọn loại phù hợp với cả mẹ và bé.
Nếu bạn đang băn khoăn về tình trạng của mình sau sinh, đừng chờ đợi lâu. Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa để được kiểm tra và tư vấn đúng cách. Một lần khám sớm có thể giúp bạn yên tâm hơn rất nhiều.