Top 5 điều cần biết về da liễu bắt đầu từ một việc tưởng đơn giản: nhìn đúng vấn đề trước khi xử lý. Mụn nổi lên, da ngứa hay vài mảng đỏ thường khiến nhiều người vội ra hiệu thuốc mua kem về bôi ngay. Mình đã gặp không ít trường hợp bôi càng nhiều thì da càng rát, càng dày sừng và lâu lành hơn. Bài viết này gom lại 5 điều cốt lõi để bạn nhận biết mụn, nấm da, chàm và biết lúc nào nên dừng tự chữa để đi khám.
Top 5 điều cần biết về da liễu: điều 1 — Vì sao bôi thuốc lung tung lại làm da tệ đi?
Mụn, nổi mẩn và nấm da nhìn bề ngoài khá giống nhau. Đều đỏ, đều có thể ngứa hoặc bong vảy. Chính vì vậy mà nhiều người nhầm lẫn rất dễ dàng.
Nguyên nhân và cách xử lý thì lại khác hẳn nhau. Bôi một loại kem không đúng nguyên nhân không những không giúp được gì mà còn làm tổn thương thêm lớp da đang yếu. Corticoid bôi bừa là ví dụ điển hình. Lúc đầu thấy đỡ đỏ, nhưng dùng kéo dài thì da mỏng dần, mạch máu nổi lên.
Nếu tổn thương là nấm thì bệnh nền càng khó kiểm soát hơn. Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên luôn là xác định đúng vấn đề, rồi mới chọn cách chăm sóc.
Điều 2 — Phân biệt các vấn đề da thường gặp qua dấu hiệu nhận biết
Mụn trứng cá thường tập trung ở vùng nhiều dầu như trán, mũi, cằm. Tổn thương có thể là nhân mụn, mụn đầu đen hoặc mụn viêm sưng đỏ.
Viêm da tiếp xúc xuất hiện sau khi chạm vào một chất cụ thể như nước hoa, kim loại trong khuyên tai hay hóa chất tẩy rửa. Ranh giới đỏ thường khớp đúng với vùng tiếp xúc.
Nấm da hay có dạng vòng viền đỏ, rìa hơi nổi cao, trung tâm nhạt màu hơn, và thường ngứa âm ỉ. Chàm, tức viêm da cơ địa, thì khô và ngứa nhiều, hay gặp ở nếp gấp như khuỷu tay, khoeo chân và có xu hướng tái phát theo mùa.
Bạn có thể tự quan sát vài điểm đơn giản: tổn thương xuất hiện từ bao giờ, đang lan ra vùng nào, có ngứa hay đau không, có thay đổi khi dùng sản phẩm mới không. Tuy vậy, cách này chỉ mang tính tham khảo.
Điều 3 — Chăm sóc da hằng ngày theo từng loại da
Quy trình cơ bản gồm ba bước: làm sạch nhẹ, dưỡng ẩm và chống nắng vào ban ngày. Nhiều người nghĩ rửa mặt càng sạch càng tốt. Nhưng dùng sữa rửa mặt có chất tẩy mạnh hay chà xát bằng khăn thô sẽ phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên của da.
Với da dầu, nên chọn gel hoặc sữa rửa mặt dịu nhẹ, không gây nhờn rít sau khi rửa. Với da khô, ưu tiên kem dưỡng có độ ẩm cao và sữa rửa mặt không chứa xà phòng kiềm. Da hỗn hợp có thể dùng hai loại khác nhau cho hai vùng mặt.
Với da nhạy cảm, giữ số lượng sản phẩm ít, thêm từng loại một và chờ vài tuần để quan sát. Trước khi dùng toàn mặt, hãy thử trên một vùng nhỏ như sau tai trong vài ngày.
Điều 4 — Chống nắng: bước hay bị bỏ qua nhất
Nắng ở Việt Nam gần như quanh năm. Tia UV là thủ phạm gây sạm nám và lão hóa sớm. Tia UV vẫn xuyên qua mây, nên ngày nhiều mây vẫn cần chống nắng.
Khi chọn kem chống nắng, hãy nhìn vào hai chỉ số. SPF cho biết khả năng chống UVB, loại tia chủ yếu gây cháy nắng. PA cho biết khả năng chống UVA, loại tia gây lão hóa và sạm da âm thầm. Khi đi ngoài trời lâu, bạn nên bôi lại sau khoảng 2 đến 3 giờ.
Điều 5 — Khi nào tự chăm sóc tại nhà là đủ, khi nào cần đi khám
Phần lớn mụn nhẹ hoặc kích ứng nhỏ có thể cải thiện khi chăm sóc đúng cách trong vài tuần. Tuy nhiên, nếu tổn thương kéo dài trên 2 đến 4 tuần, lan rộng, có mủ, kèm sốt hoặc đau nhiều, bạn nên đi khám sớm thay vì tiếp tục thử thuốc.
Đừng tự ý dùng corticoid bôi lâu ngày. Khi đi khám chuyên khoa da liễu, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tùy tình trạng, chẳng hạn soi tươi hoặc cấy nấm khi nghi ngờ nấm da. Chi phí khám và xét nghiệm tham khảo sẽ khác nhau tùy cơ sở y tế, nên bạn nên hỏi trước.
Trước khi đi, bạn có thể đọc thêm cẩm nang bệnh thường gặp: nhận biết sớm và khám đúng lúc để biết những dấu hiệu nào cần ưu tiên đi khám.
Những sai lầm hay gặp khi chăm sóc da mỗi ngày
Nặn mụn là thói quen phổ biến nhất và cũng gây hại nhiều nhất. Nặn mạnh dễ đẩy viêm xuống sâu hơn, để lại sẹo lõm hoặc thâm kéo dài.
Dùng thuốc của người khác cũng là sai lầm thường gặp. Mỗi người có nguyên nhân và cơ địa riêng, nên thuốc hợp với người này chưa chắc hợp với người kia. Chế độ ăn cũng ảnh hưởng không nhỏ đến tình trạng da, bạn có thể tham khảo cách ăn uống khi da mụn viêm.
Trường hợp nào nên cân nhắc đi khám chuyên khoa da liễu?
Người có tổn thương da kéo dài không đỡ nên đi khám trực tiếp. Người đang có bệnh nền, phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ cũng cần thận trọng hơn khi tự dùng thuốc. Bác sĩ đánh giá tổn thương ngay trên da, nên kết quả chính xác hơn so với mô tả bằng lời hay ảnh chụp.
Nếu nổi mẩn ngứa mà chưa rõ nguyên nhân, bạn có thể đọc thêm nổi mẩn ngứa không rõ nguyên nhân thì phải làm sao để có hướng xử trí ban đầu.
Nội dung này mang tính tham khảo và không thay thế chẩn đoán y khoa. Nếu bạn đang gặp vấn đề da kéo dài, đừng chần chừ đi khám.
Những câu hỏi người đọc hay đặt ra
Mụn có cần dùng kem trị mụn ngay không?
Không nhất thiết. Mụn nhẹ có thể bắt đầu bằng cách làm sạch nhẹ và dưỡng ẩm đúng cách. Nếu mụn nhiều hoặc kéo dài, bạn nên hỏi bác sĩ để chọn loại phù hợp.
Nổi mẩn ngứa bao lâu thì nên đi khám?
Nếu kéo dài quá 2 đến 4 tuần, lan rộng hoặc kèm sốt, bạn nên đi khám sớm.
Trẻ em bị chàm có nên dùng thuốc bôi người lớn không?
Không nên tự ý. Da trẻ mỏng và nhạy cảm hơn, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào.
Tác giả: Bác sĩ Nguyễn Thành, bác sĩ đa khoa 14 năm kinh nghiệm, từng làm khoa khám bệnh tuyến tỉnh.
Tham khảo thêm: Bệnh viện Đa khoa thị xã Phú Thọ.